4. FORSOWANIE NYSY ŁUŻYCKIEJ

16 kwietnia o godzinie 4:15 pod Rothenburgiem zagrzmiała salwa 24 wyrzutni BM-13 słynnych „katiusz” zapoczątkowała 145 minutowe przygotowanie artyleryjskie przed forsowaniem Nysy. W tym czasie saperzy przystąpili do budowy mostów a później do stawiania zasłony dymnej. Oddziały piechoty rozpoczęły forsowanie Nysy na łodziach, środkach podręcznych i wpław. Dywizyjne grupy artylerii przystąpiły do przeprawy, gdy piechota opanowała drugą pozycje nieprzyjaciela. Około godziny 6:30 samoloty radzieckie z 308 dywizji lotnictwa szturmowego i 256 dywizji lotnictwa myśliwskiego uderzyły na stanowiska niemieckie. 8 DP rozpoczęła forsowanie o godz.4:55 wykorzystując uchwycone wcześniej przyczółki, czołgi16 brygady, które miały wspierać natarcie piechoty nie miały możliwości przeprawienia się przez rzekę, ponieważ saperzy nie zbudowali na czas mostu. Nie było też możliwości pokonania w bród Nysy, ponieważ czołgi nie mogły podjechać pod 2 metrową skarpę na zachodnim brzegu. Dlatego skierowano je na inne pobliskie brody, co opóźniło wprowadzenie ich do walki o kilka godzin.

34pp pod dowództwem mjr Stanisław Pluto utknął pod ogniem z ufortyfikowanej miejscowości Geheege, do której utrzymania Niemcy przywiązywali wiele wagi kierując tam odwody z pojazdami pancernymi i uniwersalnymi armatami 88 mm. Dopiero przy wsparciu batalionów 28pp, batalionu czołgów i artylerii ppanc. udało się opanować miejscowość. Natarcie ruszyło w kierunku miasteczka Horka. W wyniku całodziennej walki 8 DP pokonała ok. 7 km dochodząc do 3 linii obrony niemieckiej na taką samą głębokość doszedł jej lewy sąsiad 254 radziecka dywizja piechoty 52 Armii. 9 DP na czele z 28pp natarcie rozwinęła na południe od Prędocic, pod koniec przygotowania artyleryjskiego saperzy zdołali ustawić 30- tonowy most Niemcy próbowali zniszczyć go ogniem artylerii jednak bez powodzenia. Umożliwiło to przeprawienie się czołgów i artylerii. Oderwanie się czołgów, które wyszły na szosę Rothenburg-Neu Neundorf od piechoty przyczyniło się od ich znacznych strat, spłonął jeden czołg wraz z załogą, dwa zostały uszkodzone a jeden unieruchomiony przez minę. 26pp 9 DP pod dowództwem ppłk. Aleksandra Sosnowy prowadził ciężkie walki na przedmieściach Rothenburga, dopiero użycie artylerii pułkowej umożliwiło wdarcie się do śródmieścia. W tej walce 26pp stracił ok. 100 zabitych i zaginionych i ok. 300 rannych.

Ciężkie walki trwały na pomocniczym kierunku uderzenia armii w rejonie walk 37pp pod dowództwem płk. Włodzimierza Zinkowskiego o 5:25 pułk rozpoczął natarcie na pierwszą transzeję do zmierzchu nie udało się osiągnąć celów. W wyniku całodziennych walk 7 DP przełamała dwie transzeje obrony i zdobyła przyczółek o głębokości 1,5-2 km.

W walkach tych dywizja straciła 32 zabitych i 92 rannych. 10 DP rozpoczęła forsowanie Nysy bez odpowiedniego wsparcia 29pp po zdobyciu pierwszej transzei musiał wycofać się na wschodni brzeg rzeki tracąc 89 poległych, 94 rannych i 20 zaginionych. Ponowne forsowanie Nysy po rozpoczęto na rozkaz dowódcy dywizji po 15-minutowym przygotowaniu artyleryjskim. 2 Batalion kpt. Stanisława Betleja 27pp przeszedł rzekę i zdecydowanym atakiem przełamał pierwszą, drugą i częściowo trzecią transzeje. Niemcy nie spodziewali się tak szybko ponownego natarcia Polaków. Szybko ochłonęli i nie pozwolili przekroczyć Nysę następnym oddziałom, kompanie kpt. Betleja musiały się wycofać.

W związku z sukcesem forsowania na głównym kierunku natarcia gen Świerczewski nakazał sforsowanie Nysy przez 1 korpus pancerny, 5 DP i 5 pułk czołgów ciężkich. Nieprzyjaciel systematycznie ostrzeliwał przeprawy, co skutecznie opóźniało budowę mostów 60-tonowego w rejonie Rothemburga i 30-tonowego w rejonie Nieder Neundorf. Część sił 1 korpusu przeprawiła się na odcinku 52 armii mostem 300 m na południe od flw. Wysokie. 16 Kwietnia lotnictwo niemieckie dokonało 14 lotów bojowych ostrzeliwując pozycje 2 Armii.

17 kwietnia działania zaczepne zaczęły się o 7:00, 8 DP i 9 DP rozpoczęły uderzenie na miejscowość Horka, przez którą przepływa rzeka Weisser Schops. Walki były zacięte i trwały do południa około godziny 14:00 piechota zaczęła przekraczać rzekę. Z 9 DP najbardziej wysunął się 28pp płk. Popko, dotarł do skraju miasta Nesky. Obie dywizje 8 i 9 w ciągu dnia pokonały ok. 6 km. 7 DP rozpoczęła natarcie o 10:30 po krótkim przygotowaniu artyleryjskim, zdobyto miejscowości Lodenau, Bremenhain i Spree.

18 kwietnia Niemcy bronili się na rubieży Jankendorf, Niesky, Trebus, obrona nie miała charakteru ciągłego, ale wykorzystywano silne odosobnione punkty oporu urządzone w poszczególnych miejscowościach. Trebus tym dniu 1 korpus pancerny pod dowództwem gen. Kimbara razem z częścią 5 DP opanował Trebus, w walkach zginęło ok. 300 Niemców a ok. 70 było rannych. Na stacji kolejowej w Kleinsaubernitz zdobyto 30 wagonowy transport pancerzownic. 2 Brygada pancerna razem z 8 DP toczyła ciężkie walki o Nesky. Częścią sił ominięto nie zdobyte jeszcze miasto, ale siły te utknęły na przedmieściach miejscowości, Diehsy, która została przekształcona w silny punkt obronny. Kolejne uderzenie czołgów i piechoty doprowadziło po 40 minutowych walkach do zdobycia miejscowości. Poległo 7 żołnierzy, 18 było rannych, 4 czołgi spalono a 3 były uszkodzone. Ciężkie walki toczyły się o miasto Nesky gdzie w okolicy kościoła i dzielnicy fabrycznej Niemcy zorganizowali silny opór. Po ciężkich walkach oddziały 32pp i 28pp zdołały okrążyć Nesky a 26pp i 30pp odcięły drogę do zaplecza. Walki o miasto wspierała bateria artylerii rakietowej. Miasto zdobyto ok. 18 dnia 18 kwietnia. 7 Dywizja piechoty prowadziła walki o Neusorge jednakże ze względu na małe siły przeznaczone do ataku walki te trwały długo i nie przynosiły spodziewanego efektu, dywizja jednak wiązała silne siły nieprzyjaciela. 10 Dywizja miała tego dnia ostatecznie sforsować Nysę, jednakże po raz kolejny zakończyło się niepowodzeniem Nysę sforsował tylko jeden batalion.

Sukces natarcia 2 Armii zaniepokoił dowództwo niemieckie 17 kwietnia do bitwy na południowy zachód od Pieńska wprowadzono 1 spadochronową dywizje pancerną „Herman Goring”, 18 kwietnia 20 dywizje pancerną i 72 dywizję piechoty. Celem działań niemieckich dowódców było zlikwidowanie wyłomu i zatrzymanie wojsk radzieckich prących na Berlin i Łabę. Niemieckie uderzenie wykonane w kierunku północnym od strony Pieńska udało się wejść w 20 kilometrową lukę pomiędzy 2 Armią a 52 Armią radziecką. Następnie w powstałą lukę Niemcy skierowali 20 dywizję pancerną.

Wojska niemieckie uzyskały możliwość natarcia na tyły drugiej Armii. Sytuacja stawała się coraz groźniejsza i gen. Świerczewski poprosił dowództwo frontu o zgodę na cofnięcie 1 korpusu pancernego. Dowództwo niemieckie planowało, że w zlikwidowaniu wyłomu wezmą udział od południa dywizja „Herman Goring”, 20 dywizja pancerna, 72 dywizja piechoty, 2 pułk grenadierów pancernych dywizji „Brandenburg”. W okolicach Zgorzelca do walki szykowały się 193 i 404 dywizje piechoty. Z północy przygotowywały się 1 pułk pancerny „Brandenburg” z grupą bojową „ Kappel” i 500 batalion saperów „Grossdeutschland”.

Do odsłonięcia lewego skrzydła 2 Armii przyczyniły się działania 7 korpusu zmechanizowanego gwardii i 254 dywizji piechoty, jednostki te szybko parły naprzód na Budziszyn tocząc w dniu 19 kwietnia walki na przedmieściach miasta. Odsłoniły całkowicie lewe skrzydło. Konieczność likwidacji luki na lewym skrzydle spowodowało osłabienie natarcia na głównym kierunku na Drezno, pozostała tylko 9 DP z 44 pułkiem artylerii haubic 5 DP z 3 batalionem 16 brygady pancernej. 8 DP zajęła stanowiska obronne, aby zatrzymać marsz wojsk niemieckich, dołączył do niej 1 korpus pancerny, który stoczył bitwę z wojskami niemieckimi pod Nesky jednak ich nie rozgromił. 19 Kwietnia, 9 DP w wyniku całodziennych działań przesunęła się o 10-15 kilometrów do przodu. Zdobyto przyczółek na zachodnim brzegu Sprewy.

W czasie działań jednostki zaopatrywał 58 skład sprzętu artyleryjskiego w Rothenburgu i 59 skład sprzętu artyleryjskiego w Ruszowie. Dodatkowo w Rothemburgu rozwinięto 9 polowy ruchomy szpital chirurgiczny. Od 16 do 19 kwietnia armia otrzymała 138 wagonów 30 z amunicją, 43 z żywnością, 9 z umundurowaniem, 4 cysterny z materiałami pędnymi i smarami, 52 platformy z różnym sprzętem. Ze względu na brak środków transportu musiano dowozić amunicję przez całą dobę, powrotem zabierano łuski opakowania po amunicji a także rannych. Występowały braki w żywności. 19 Kwietnia w szpitalach znajdowało się 3326 rannych żołnierzy. Remonty sprzętu dokonywano w warsztatach w Ruszowie. Sprawny dowóz sprzętu i zaopatrzenia do walczących wojsk zapewniały jednostki służby drogowej, regulowały ruch, do 19 kwietnia zbudowały 25 mostów.

Działania 2 Armii WP w dniu 19 kwietnia zakończyły pierwszy etap operacji Łużyckiej, w jej wyniku przełamano obronę nieprzyjaciela, stworzono dogodne warunki do przełamania armijnej rubieży obrony wroga i przejścia do pościgu w kierunku Drezna.

Linia frontu 2 Armii rozciągała się na ok. 70 kilometrów. Położenie 2 Armii umożliwiało natarcie na Budziszyn i Drezno tym bardziej, że siły nieprzyjaciela znajdujące się na tym kierunku nie były zbyt liczne. Jednakże nie uporano się jeszcze z zabezpieczeniem lewego skrzydła.

5. W KIERUNKU DREZNA ZATRZYMANIE NATARCIA

20 kwietnia oddziały 9 DP osiągnęły Budziszyn, przecinając linie komunikacyjne łączące miasto z Dreznem. 5 DP prowadziła pościg na północ od 9 DP, 8 DP działała na południe od 9 DP. Poszczególne jednostki prowadziły działania w różnym tempie ze względu na opór wroga. Na odcinku 7 DP 33pp zajął miejscowości Hirsch i Paulinenhof, posuwając się nieznacznie do przodu. Na odcinku 10 DP 615 dywizja do zadań specjalnych zaczęła się wycofywać, ponieważ zaczęło grozić jej okrążenie przez wojska radzieckie i polskie. Sytuacje wykorzystał dowódca dywizji płk. Struc nakazując swoim oddziałom pościg za nieprzyjacielem. Gen. Świerczewski rozkazał, aby w dniu 21 kwietnia w działaniach pościgowych wzięły udział wszystkie jednostki 2 Armii oprócz tych, które zajęte były pod Nesky osłoną lewego skrzydła. 8 DP osiągnęła Sprewe i natychmiast ja sforsowała.

9 DP przeszła ok. 18 kilometrów niszcząc słabe punkty oporu wojsk niemieckich. 1 Korpus pancerny przegrupował się spod Nesky w rejon Budziszyna. 7 DP po długich walkach zdobyła Rietschen. Następnie dywizja została skierowana do drugiego rzutu armii.

7 DP razem z 2 batalionem 16 brygady pancernej i 13pp zostały zagrożone okrążeniem przez jednostki niemieckie wyprowadzone, z Muskauer Forst. Zagrożony okrążeniem był armijny odwód pancerny rozmieszczony w Forstgen 16 BPanc. Bez 2 batalionu i 28papanc. Ppanc. Dauben oraz dowództwo i sztab 5 DP w Tauer. Dowódca 16BPanc. Otrzymał rozkaz przegrupowania za Sprewe, jednakże dowiedział się, że 2 batalion znajduje się ok. 5 km od sił brygady, nakazał zaczekać z przegrupowaniem do czasu przybycia 2 batalionu do ranka 22 kwietnia. Jednak żadna próba sforsowania Sprewy nie powiodła się. Sytuacja odosobnionego dowództwa 5 DP w Tauer stała się bardzo poważna. Ok. godziny 16 na pozycje polskie nacierał 2 batalion 1 pułku grenadierów pancernych „Brandenburg” i grupa bojowa „Kappel”, gen. Waszkiewicz zdecydował się zorganizować wspólną obronę z 16 brygadą Pancerną w Forstgen. Dowódca brygady płk. Kudriawcew nakazał swoim oddziałom natarcie w kierunku południowym na Weigersdorf. Mimo początkowych sukcesów Niemcy szybko ochłonęli i zatrzymali natarcie a po śmierci dowódcy płk. Kudriawcewa i jego zastępcy do spraw polityczno- wychowawczych powstała panika, która doprowadziła do rozbicia polskich pododdziałów próby przebijania się na własną rękę. Sytuacje opanował gen. Waszkiewicz. Na jego rozkaz kilkuosobowe grupy zaczęły się przebijać w kierunku wschodnim do 7 DP, spalono dokumenty operacyjne. W połowie drogi między Forstgen a Weigersdorfem Niemcy ponownie otoczyli grupę sztabową 5 DP, gen. Waszkiewicz i jego żołnierze podjęli walkę, podczas której generał został ranny i dostał się do niewoli a po torturach został zamordowany. Jego zwłoki znaleziono 4.05.1945r. w lesie w miejscowości Stiftwiese. Z okrążenia wyszedł szef sztabu dywizji ppłk Piotr Wiesieński, który po 7 dniach tułaczki dotarł do swoich.

Wyłom dokonany w ugrupowaniu wojsk 52 Armii i 2 Armii przez zgorzeleckie ugrupowanie wojsk, spowodował bardzo groźną i skomplikowana sytuację, przecięte zostały drogi dowozu i ewakuacji, naruszono system łączności i dowodzenia powstało zamieszanie wśród jednostek atakowanych znienacka. 2 Armia pozostawała w rozproszeniu na północ od Budziszyna znajdował się 1 korpus pancerny z 17pp i 34pp, 2 dywizja artylerii i inne jednostki, w odległości ok. 25km od Budziszyna działały trzy mniejsze zgrupowania polskich wojsk. 7 DP z przydzielonymi jej jednostkami, 10 DP oraz 5 i 9 DP. W związku z powstałą sytuacją dowódca frontu marsz. Koniew wydał decyzje o zniszczeniu zgorzeleckiego zgrupowania wojsk

Próby rozbicia wojsk nieprzyjaciela przez wzmocniona 7 DP i radziecką 214 DP nie powiodły się Niemcy bronili z dużym poświęceniem zdobytych pozycji. Bałagan, jaki powstał na całym terenie operacji dodatkowo utrudniał dowodzenie, poszczególne jednostki musiały zmieniać kierunki natarcia, zdobywać ponownie już raz zdobyte miejscowości. Zbyt duże rozciągnięcie oddziałów doprowadziło do okrążenia niektórych jednostek polskich i radzieckich oraz do przecinania linii zaopatrzenia i łączności. Marsz. Koniew zaniepokojony sposobem dowodzenia gen. Świerczewskiego próbował ingerować w sposób dowodzenia 2 Armia wydając rozkazy jak i wyznaczając radzieckich dowódców do pomocy. Głębokość działań w dniu 22 kwietnia wynosiła ok. 80 km 9 DP i 1 korpus pancerny od przedmieść Drezna dzieliło ok. 10 km. Między tymi jednostkami a jednostkami walczącymi nad Szprewą i Schwarzer Schops była odległość ok. 50 km. Uderzenie wojsk niemieckich północy i południa doprowadziło do rozcięcia 2 Armii. Dowódca frontu rozkazał, aby zawrócić spod Drezna 1 korpus pancerny i 5 DP spod Kamenzu. Pozostawiając samotne 8 i 9 DP pod Dreznem, co doprowadziło do ogromnych strat, ponieważ dywizje te musiały walczyć z silnym przeciwnikiem w oderwaniu od wojsk własnych bez możliwości wsparcia. 

23 kwietnia Niemcy przegrupowywali swoje jednostki szykując się do próby poszerzenia wyłomu. Położenie wojsk polskich i radzieckich wzdłuż wschodniego brzegu Schwarzer Schops i Nysy Łużyckiej doprowadziło do skutecznego blokowania wojsk niemieckich. Polskie i niemieckie oddziały całą noc przygotowywały się do działań zaczepnych. O świcie 23 kwietnia pierwsze do natarcia ruszyły jednostki niemieckie nacierając na pozycje radzieckiego 7 Korpusu zmechanizowanego i 254 DP broniących podejść do Budziszyna. Natarcie niemieckie zostało zatrzymane i wojska radzieckie i polskie przystąpiły do kontrataku.

Walki 2 Armii WP pod Budziszynem stanowiły centrum operacji Łużyckiej. Oddziały polskie zostały podzielone na Drezdeńskie zgrupowanie wojsk i Budziszyńskie zgrupowanie wojsk. 24 Kwietnia szef sztabu frontu gen. Pietrow, polecił kontynuować plan rozbicia zgorzeleckiego zgrupowania wojsk i zlikwidowania wyłomu. Ponieważ 10 DP udało się sforsować Szprewe nakazano, aby prowadziła natarcie w kierunku południowym w celu połączenia się z budziszyńskim zgrupowaniem wojsk polskich. Niestety plany te nie powiodły się i Budziszyn został okrążony przez wojska niemieckie. Niemieckie jednostki pancerne wdarły się do Budziszyna gen. Świerczewski wydzielił część jednostek ze składu budziszyńskiego zgrupowania, które miały wspomóc oddziały radzieckie w obronie miasta.

Od 23 kwietnia próbowano skontaktować się z dowództwem 8 DP zgodnie z rozkazem szefa sztabu miała się przegrupować w rejon Budziszyna, udało się to dopiero 25 kwietnia rano. W rejonie Drezna wojska niemieckie przechodziły do ataku na oddalone od sił głównych pozycje 26 i 30 pułku piechoty 9 DP. Sytuacja polskich wojsk w rejonie Budziszyna ciągle się pogarszała wojska radzieckie zostały wyparte z Budziszyna, co pozytywnie wpłynęło na morale wojsk niemieckich a negatywnie na morale walczących polskich i radzieckich żołnierzy. Pozycje wojsk wyglądały jak szachownica sztab 2 Armii w miejscowości Kleinwelka został zagrożony grupy niemieckich czołgów i żołnierzy wdarły się do wsi przerywając polską linie obrony. Po odejściu oddziałów 8 DP 9 dywizja powiększyła broniony odcinek wpłynęło to na pogorszenie sytuacji dywizji częściowo była okrążona przez wroga. 26 Kwietnia sytuacja się nie zmieniła 2 Armia nadal prowadziła obronę na prawie 50 km froncie podjęto też działania, aby odtworzyć drugi rzut armii i ściągnąć 9 DP spod Drezna w rejon Kamenzu. Powoli dzięki działaniom 10 DP następował przełom w dotychczasowej sytuacji sukces i kontynuowanie natarcia 10 DP i rozbicie wojsk niemieckich w widłach Szprewy i Schwarzer Schops powodowało, że niemieckie wojska zostały zagrożone od tyłu.

Sytuacja, jaka powstała 27 kwietnia pozwalała mieć nadzieje, że wkrótce inicjatywa przejdzie na korzyść 2 Armii. Ataki oddziałów niemieckich były coraz słabsze nieprzyjaciel nie był w stanie prowadzić natarcia osłabiony 5 dniowymi walkami. W czasie bitwy pod Budziszynem wykorzystano taktykę bronienia się na rubieżach, która doprowadziła do wyczerpania sił nieprzyjaciela. Poprawa położenia 2 Armii była zasługą jednostek 5 armii gwardii i 52 armii działających po bokach 2 Armii WP. W kolejnych dniach operacji wojska 2 Armii przeszły do ustabilizowanej obrony dążono do wzmocnienia poszczególnych jednostek uporządkowania i utworzenia jednolitego frontu obrony. Natarcie prowadziły tylko 7 i 10 DP w celu dołączenia do głównego zgrupowania armii i zlikwidowania istniejącego nadal wyłomu. Dzień 29 Kwietnia wykorzystano na ulepszenie stanowisk obronnych kopano transzeje do pełnego profilu, organizowano zasadzki, pola minowe, budowano ziemianki. Dowództwo niemieckie rozpoczęło przegrupowanie i luzowanie swych wojsk wycofywano 20 i 21 dywizje pancerną a na ich miejsce wprowadzono słabsze jednostki piechoty. Moment wycofywania niemieckich wojsk spostrzegli polscy dowódcy pułków z 7 DP i natychmiast zarządzili pościg, dzięki tej inicjatywie udało się przesunąć linie frontu o dodatkowe 7 km terenu. 9 DP została przesunięta do drugiego rzutu, na miejsce zaginionego płk Struca, gen. Świerczewski wyznaczył płk Popko dotychczasowy dowódca 28pp. W tym dniu ostatnia cześć armii dotarła po ośmiu dniach do macierzystego związku, 29pp 10 DP dotarł prawym skrzydłem do ustabilizowanego w kierunku południowym frontu. 30 Kwietnia decyzja gen. Świerczewskiego oddziały 7 i 10 DP miały rozpocząć natarcie o świcie, był to kolejny dzień sukcesów 10 DP po tym jak nad Nysą ten związek mimo bohaterstwa nie miał żadnych sukcesów teraz pokazywał swoją siłę. 25pp i 29pp przeszły ok. 4 km. 7 DP nie rozpoczęła natarcia bo musiała odpierać ataki czołgów piechoty niemieckiej.

W pierwszych dniach maja oddziały 2 Armii WP, wzmacniały obronę, żołnierze w końcu mogli trochę odpocząć, oporządzić się. W wykrwawionych oddziałach uzupełniono stany nowo przybyłymi żołnierzami. Dokonano przesunięć na stanowiskach oficerskich po poległych w walkach. Dowództwo niemieckie wykorzystywało dywersantów spośród miejscowej ludności, ale także własowców przebranych w polskie lub radzieckie mundury, do niszczenia kolumn transportowych, linii łączności, punktów dowodzenia. Mimo pozbawienia sił niemieckich inicjatywy oddziały polskie nie potrafiły przełamać dobrze zorganizowanej obrony nieprzyjaciela. Natarcia przeprowadzane przez 7 i 10 DP w pierwszych dniach maja nie przynosiły większych sukcesów. Głównym powodem było zbyt małe zaangażowanie artylerii i jednostek wsparcia. Oznaka ustabilizowania działań było dostarczenie żołnierzom korespondencji prywatnej, awansów i odznaczeń. Oddziały odwiedził gen. Świerczewski obchodzono Święto Pracy i Rocznicę konstytucji 3 Maja! Na tym zakończyła się ostatnia faza operacji Łużyckiej 3 maja wojska radzieckie zdobyły Berlin powoli intensywność działań ustawała, żołnierze niemieccy nie widzieli już sensu dalszej walki. Bardziej zastanawiali się jak uciec przed Armią Czerwoną, która znana była ze swego okrucieństwa wobec jeńców i ludności niemieckiej. Zresztą Rosjanie, Polacy i inne narodowości walczące w lub u boku Armii Czerwonej nie robiły na podbitych ziemiach nic gorszego od Niemców. Metody, jakie stosowały wojska i administracja niemiecka na podbity ziemiach teraz się na nich mściły.

6. OPERACJA PRASKA

Na początku maja 1945r. na terenie Czechosłowacji i na północ od Dunaju znajdowało się niemieckie zgrupowanie wojsk liczące około 900tyś. żołnierzy. Rząd Doenitza zgodził się na prośbę feldmarszałka Schornera na takie prowadzenie działań, aby poddać się wojskom amerykańskim.

Aby temu zapobiec dowództwo radzieckie nakazało rozpoczęcie operacji praskiej siłami 1 i 2 Frontu Ukraińskiego, które znajdowały się około 150 km od Pragi. Marsz. Koniew nakazał 2 Armii WP nacierać na pomocniczym kierunku uderzenia Frontu z zadaniem przełamania obrony niemieckiej na odcinku od Kamenz do Neschwitz i do końca 4 dnia operacji osiągnięcie rubieży Bad Schandau – Ebersbach. Główne zgrupowanie Armii miało znajdować się na prawym skrzydle i składać się z trzech dywizji piechoty, 1 korpusu pancernego, 2 dywizji artylerii i 16 brygady pancernej. Szerokość pasa natarcia wynosiła 35 km a głębokość zadania dochodziła do 42 km, planowano tempo działań 10 km na dobę.

Wojska niemieckie dobrze przygotowały się do obrony i odpowiednio wykorzystywały warunki terenowe, w pasie działania 2 Armii broniły się jednostki 4 Armii pancernej, 269 dywizja piechoty, wzmocniona 20 czołgami i batalionem Volkssturmu, 72 dywizja piechoty, wzmocniona 104 batalionem ochrony z 15 czołgami i 105 batalionem zapasowym oraz 545 dywizja grenadierów ludowych.

Po bitwie pod Budziszynem siły 2 Armii były poważnie uszczuplone stan osobowy zmniejszył się o 20 636 ludzi. Gen. Świerczewski nakazał, aby na prawym skrzydle nacierały w pierwszym rzucie 9 i 5 w drugim rzucie 10 DP. Natomiast zadaniem 7 i 8 DP miało być na początku prowadzenie obrony a po dwóch dniach rozpoczęcie natarcia i osłona lewego skrzydła własnej armii. 9 DP obsadziła odcinek od Zchornau do Laske w pierwszym rzucie z 28pp i 30pp a w drugim 26pp. 5 DP zajęła odcinek od Laske do wzgórza 146,1w okolicy Casslau mając w pierwszym rzucie 17 i 15 pułk piechoty. 8 DP została ugrupowana w jednym rzucie od Casslau do Luppadubrau. 7 DP zajęła rubież Milkel – Warthy, 10 DP znajdowała się w drugim rzucie w rejonie Cunnewitz, Truppen, Commerau. Stanowisko dowodzenia rozmieszczono w Wartha około 7 km od frontu. Punkt obserwacyjny gen. Świerczewskiego wzniesiono na wzgórzu 139,3 na wschód od Cunnewitz.

Natarcie rozpoczęło się 7 maja jednak okazało się, że w pasie natarcia 9 DP Niemcy rozpoczęli wycofywanie się w związku z tym zrezygnowano z przygotowania artyleryjskiego i wojska w większości przystąpiły do pościgu. Chociaż stwierdzono cofnięcie się nieprzyjaciele oddziały posuwały się z dużą ostrożnością. Pierwszorzutowe oddziały 9 DP opanowały Prietitz i Kuckau gdzie 30pp stoczył najkrwawszą w swojej historii bitwę. Do wieczora 9 DP pokonała odległość od 14 do 17 km. 5 DP a zwłaszcza 17pp miały mniej szczęścia, ponieważ Niemcy stawiali dość silny opór dopiero wprowadzenie 1 korpusu pancernego umożliwiło szybkie niszczenie pozycji nieprzyjaciela. Czołgi szybko wyprzedziły piechotę dzięki temu oddziały 5 DP wsparte artylerią miały ułatwione zadanie.

Oddziały 8 DP wgryzały się powoli nacierały w jednym rzucie bez środków wsparcia, stosując obejścia i okrążenia do godz. 18:00 dywizja posunęła się na około 8 km. 7 DP w ciągu dnia przeszła 8 km zdobywając szereg mniejszych miejscowości walczyła w trudnym bagnistym terenie poprzecinanym stawami i rzeczkami. 8 Maja na skutek pomyślnej sytuacji operacyjnej na froncie opór przed frontem 2 Armii słabł. W związku z tym marsz. Koniew nakazał 2 Armii osiągnięcie linii Łaby. Gen. Świerczewski rozkazał, aby wykorzystać wszelkie środki transportu i umieścić piechotę jako desant na czołgach, wozach bojowych, działach pancernych i wozach taborowych.

8 maja walki toczyły się głównie na podstawowym kierunku natarcia armii gdzie stawiały opór resztki 269 dywizji piechoty. Na czoło 2 Armii wysunął się 1 korpus pancerny, pościg stawał się coraz trudniejszy oddziały posuwały się coraz bardziej na południe a teren stawał się coraz bardziej pagórkowaty a drogi kręte. Oddziały 9 DP doszły do Łaby na wschód od Pirny. 8 Maja około godziny 19:00 28pp jeszcze tego samego dnia utworzył przyczółek do przeprawy wykorzystując zamaskowany i zaminowany prom oraz łodzie rybackie. W dniu 9 maja 34pp 8 DP przekroczył w Sudetach granice niemiecko- czechosłowacką, jednakże napotkał silny opór w pobliskich miejscowościach. 32pp po raz drugi zdobył Budziszyn, pierwszy raz został zdobyty przez oddziały radzieckie w operacji Łużyckiej. Na ulicach Budziszyna powiewały białe flagi. W mieście żołnierze polscy znaleźli zmasakrowane zwłoki żołnierzy 254 batalionu sanitarnego, który nie zdążył się ewakuować i został wzięty do niewoli razem z personelem i rannymi a następnie wymordowany. Osiągnięcie Łaby oznaczało wykonanie zadania postawionego dla 2 Armii. Uchwycenie mostu w Bad Schandau spowodowało zamkniecie nieprzyjacielowi drogi na zachód.

W nocy z 8 na 9 maja przedstawiciele niemieckiego naczelnego dowództwa podpisali akt bezwarunkowej kapitulacji. W myśl tego aktu wojska Grupy Armii Środek powinny składać broń, jednakże feldmarszałek Schorner nie podporządkował się rozkazom dowództwa. Nakazał kontynuowanie oporu i jednocześnie wycofywanie się na zachód. Marsz. Koniew postanowił jak najszybciej dotrzeć do Pragi, aby zapobiec zlikwidowaniu powstania i zniszczeniu miasta przez wycofujące się oddziały niemieckie. Bezpośrednio na Pragę uderzyły 3 i 4 Armie Pancerne i przy pomocy powstańców Praga została wyzwolona.

Wzięto do niewoli około 4 tysiące jeńców. Gen. Świerczewski nakazał ze względu na ukształtowanie terenu przeniesienie głównego kierunku działania na lewe skrzydło. W pierwszym rzucie miały walczyć 5,8,7 DP w drugim 9 i 10 DP.

Na stacji w Bad Schandau pluton zwiadu pieszego na rowerach odkrył, że na odjazd czeka kilka pociągów. Polaków było 25 a Niemców kilka tysięcy, wśród uciekinierów znajdowało się wielu żołnierzy i policjantów na widok polskich żołnierzy wyrzucali oni broń z pociągów.

10 maja wojska 1 Frontu Ukraińskiego na wszystkich kierunkach posuwały się szybko nie napotykając silnego oporu. W ciągu dnia przebyły około 40 km i wzięły do niewoli około 80 tysięcy żołnierzy. Wojska 2 Armii kontynuowały działania w takim samym ugrupowaniu grupy Hitlerowców stawiających opór szybko likwidowano przy współpracy ludności czeskiej. Spotykano też przy drogach grupy żołnierzy Niemieckich czekających na włączenie ich do kolumn jenieckich.

Dowództwo Armii nalegało, aby 1 korpus pancerny jak najszybciej zajął Melnik. Oddziały piechoty wykorzystywały zdobyte pojazdy, choć wiele musiano pozostawić ze względu na brak paliwa. 2 Samodzielny zmotoryzowany batalion rozpoznawczy wjechał do Melnika o godzinie 12:00,10 maja. Stolice Czechosłowacji polskie oddziały osiągnęły rano 11 maja. 10 Maja we wszystkich szpitalach armii znajdowało się 4943 rannych i chorych, ewakuować w głąb kraju należało 1349 żołnierzy do szpitali w Poznaniu, Bydgoszczy a także do szpitali 1 Frontu Ukraińskiego w Żarach i Żaganiu. Na mocy rozkazu gen. Świerczewskiego utworzono grupy do zbierania zdobyczy wojennych, każda dywizja wydzieliła po 100 żołnierzy, brygada 75. Pod dowództwem starszego oficera, wyposażone w 56 samochodów ciężarowych miały gromadzić zdobyte mienie i odsyłać do składów w Ruszowie i Budziszynie.